hiperbarična komora Baromed Bolnica Trebinje

Osim što je neophodan za život, kiseonik se primjenjuje i kao lijek.

U osnovi velikog broja patoloških stanja nalazi se hipoksija - stanje smanjene količine ili sniženje parcijalnog pritiska kiseonika. Smanjenje koncentracije kiseonika u ćelijama i tkivima ima za posljedicu poremećaj u funkcionisanju ćelija, organa i organskih sistema, a na primjer, samo 3-4 minuta bez kiseonika je dovoljno da izazove trajna oštećenja moždanog tkiva. Medicinska primjena kiseonika u liječenju brojnih oboljenja predstavlja rutinsku praksu u zdravstvenim ustanovama. Kiseonik je LIJEK i kao takav ima:

  • Indikacije
  • Kontraindikacije (apsolutne i relativne)
  • Doziranje i način upotrebe
  • Mehanizam djelovanja
  • Moguća neželjena dejstva
  • Interakcije sa drugim lijekovima

Šta je HBO?

Hiperbarična oksigenacija (HBO) je naučno utemeljena metoda koja se zasniva na primjeni 100%-tnog molekulskog kiseonika na pritisku okoline većem od atmosferskog.

Sprovodi se u specijalnim uređajima-hiperbaričnim komorama, a u cilju liječenja različitih bolesti i stanja. Postoji oko 30 poznatih fizioloških efekata HBO iz kojih proizilazi primjena ove vrste terapije i gotovo da nema oblasti medicine u kojoj se ne primjenjuje hiperbarična oksigenacija.

Na kom principu se zasniva HBO terapija?

Kiseonik se transportuje putem krvi i to na 2 načina:

  • vezan za hemoglobin
  • fizički rastvoren u plazmi

Hemoglobin je zasićen 97% tako da dodatno ima prostora za povećanje od svega 3 %. Međutim, terapijski učinak HBOT se zasniva na fizičkim zakonima koji omogućavaju rastvaranje kiseonika u plazmi. Povećanjem pritiska okoline, dolazi do rastvaranja udahnutog kiseonika u plazmi i povećanja parcijalnog pritiska kiseonika. Na ovaj način se u krvi rastvori i do 20 puta više kiseonika, čime se osigurava njegov transport i korekcija hipoksije nezavisno od eritrocita. Tkivima i ćelijama se pruža raskoš kiseonika koji im je na raspolaganju i koji je neophodan kako za njihovo normalno funkcionisanje tako i za korigovanje hipoksije kao osnove brojnih oboljenja i patoloških stanja.

HBOT ima brojne efekte a neki od njih su:

  • Angiogeneza - stimuliše rast kapilara u hipoksičnom tkivu i ubrzava zarastanje rana
  • Hiperoksigenacija - visok nivo kiseonika pomaže u oporavku ćelijskih funkcija
  • Osteogeneza - stimuliše stvaranje novog koštanog tkiva kod preloma i kompromitovanog koštanog tkiva
  • Vazokonstrikcija - dovodi do smanjenja otoka
  • Reparacija i regeneracija tkiva povećavanjem produkcije stem-ćelija
  • Smanjenje zapaljenja
  • Stimulacija imunog odgovora
  • Baktericidni i bakteriostatski efekat (naročito kod anaerobnih bakterija)
  • Sinergističko dejstvo sa antibioticima

Koja stanja se mogu tretirati HBO terapijom?

Hiperbarična oksigenacija se primjenjuje u brojnim granama medicine:

  • Urgentna medicina: gasna gangrena, arterijska gasna embolija, trovanje ugljen-monoksidom, dekompresiona bolest, akutne traumatske ishemije (crush povrede i compartment sindrom)
  • Hirurgija: infekcije mekih tkiva, nekrotizirajući fascitis, hronične rane, arterijski, venski i mješoviti ulkusi, dijabetično stopalo, dijabetična flegmona i gangrene, dekubitus
  • Vaskularna hirurgija: ateroskleroza, akutna i hronična arterijska insuficijencija, ishemijske promjene donjih ekstremiteta, Mb Buerger, Mb Raynaud, vaskulitis
  • Neurologija: multipla skleroza, migrena, Cluster glavobolje, polineuropatije različite etiologije (dijabetična, alkoholna, medikamentozna), stanja posle CVI (šloga), neuralgija trigeminusa, Parkinsonova bolest, demencija
  • Dermatovenerologija: pioderma gangrenosum, psorijaza
  • Reumatologija: sistemska skleroza, osteoporoza, reumatoidni artrit, lupus, fibromialgija
  • Ortopedija i traumatologija: disbarična osteonekroza, aseptična nekroza glave butne kosti i humerusa, osteomijelitis, crush povrede, usporena sanacija preloma
  • Plastična i rekonstruktivna hirurgija: kompromitovani kožni transplantati, opekotine, promrzline
  • Urologija: gangrena Fournier, postiradijacioni cistitis, vaskularna impotencija
  • Ginekologija: vaskularni sterilitet
  • ORL: akutna gluvoća, maligni otitis eksterna, tinnitus, Bellova pareza
  • Oftalmologija: okluzija centralne retinalne arterije
  • Hematologija: teška anemija
  • Gastroenterologija: ulcerozni colitis, Kronova bolest
  • Sportska medicina: tretiranje sportskih povreda mišića, kostiju, tetiva, ubrzan oporavak nakon iscrpljujućih takmičanja i treninga
  • Pedijatrija: cerebralna paraliza, autizam
  • Onkologija: postiradijaciona nekroza kože i mekih tkiva, povećanje radiosenzitivnosti tumorskog tkiva
  • Neurohirurgija: cerebralni apsces, traumatske povrede mozga
  • Stomatologija: osteomijelitis mandibule, infekcije nakon hirurških intervencija i ekstrakcije zuba, prije i poslije ugradnje implanta

Šta su preduslovi za tretman u komori?

Prije tretmana u komori neophodan je pregled ljekara u našoj ustanovi koji će u odnosu na Vaše zdravstveno stanje odrediti plan liječenja i terapijski protokol.

U cilju bezbjedne i adekvatne primjene HBO terapije, mogu se tražiti konsultativni pregledi specijalista (ORL, kardiolog, pulmolog, neurolog), dijagnostičke procedure (Rtg pluća, spirometrija, EKG, dopler krvnih sudova) i laboratorijske analize krvi i urina. Nakon pregleda, a tokom pripreme za HBO terapiju, u našoj ustanovi dobićete jasna pismena i usmena uputstva koja je neophodno da primjenite radi adekvatnog terapijskog efekta hiperbarične oksigenacije i bezbjednosti tokom sprovođenja tretmana.

Da li je terapija bezbjedna?

Tokom trajanja tretmana pacijent je sve vrijeme pod medicinskim nadzorom. Terapija je potpuno bezbolna.

Pacijent leži mirno u komori i udiše kiseonik kojim je ispunjena komora. Postoji audio i vizuelni kontakt. U svakom trenutku tokom tretmana je omogućena komunikacija sa medicinskim osobljem koje upravlja komorom. Zbog sprečavanja eventualnih rizičnih situacija, pacijenti prije tretmana dobijaju jasna uputstva kako da se pripreme za tretman, kao i listu materija i uređaja koje je zabranjeno unijeti u komoru. Poštovanjem svih uputstava i saradnjom sa medicinskim osobljem koje upravlja komorom, terapija je potpuno bezbjedna.

Koliko je tretmana potrebno u komori?

Broj tretmana u komori zavisi od oboljenja i stanja zbog kojeg se primjenjuje HBO terapija i određuje ga ljekar koji prati stanje pacijenta i to u odnosu na preporučene terapijske protokole, stanje pacijenta, podnošenje tretmana, a sve u skladu sa principima dobre kliničke prakse.

Za poboljšanje opšteg psiho-fizičkog stanja kod zdravih ljudi preporučuje se 10-15 tretmana. Kod hroničnih rana, komplikacija dijabetesa, infekcija mekih tkiva preporučuje se 20-30 tretmana, a kod osteomijelitisa 40-60 tretmana. Terapija se uglavnom obavlja jednom dnevno. U zavisnosti od oboljenja terapija se može obavljati i 2 puta dnevno, a kod anaerobnih infekcija mekih tkiva na svakih 8 sati. Plan i protokol liječenja se pravi za svakog pacijenta individualno u skladu sa zdravstvenim stanjem i potrebama pacijenta, a u cilju postizanja što boljeg terapijskog efekta.

Koliko traje i kako izgleda jedan tretman?

Tretman u komori zavisi od protokola koji je predviđen za liječenje. Obično tretmani traju od 60-90 minuta. Svaki tretman se sastoji iz tri faze:

  • Faza kompresije - faza kada raste pritisak u komori.Tokom ove faze potrebno je da izjednačavate pritisak u ušima na jedan od načina koji će Vam biti objašnjeni usmeno i u pisanoj formi u uputstvu za pacijente.
  • Faza izopresije - faza kada ste na terapijskom pritisku. Potrebno je samo da budete opušteni i skoncentrisani na disanje koje treba biti potpuno normalno, bez forsiranja.
  • Faza dekompresije - faza povratka na normalan pritisak. Tokom ove faze nije potrebno izjednačavanje pritiska u ušima, jer se to dešava spontano. Zabranjeno je zadržavati dah tokom ove faze tretmana.

Kako pacijent u komori reaguje na povišen pritisak?

Pacijent u komori tokom tretmana ima isti osjećaj kao kada se roni.

  • U početku terapije, tokom faze kompresije, dolazi do povećanja pritiska u komori a pacijent to osjeti kao pritisak ili zapušenost u ušima. Potrebno je da pacijent nekom od procedura sa kojima je upoznat prije tretmana, izjednači pritisak u ušima. Tokom boravka u komori pacijent je sve vrijeme u verbalnom i vizuelnom kontaktu sa medicinskim osobljem koje će mu pomoći tokom ovog procesa.
  • Ukoliko ima bilo kakvih tegoba kod pacijenta tokom tretmana, nadležni lekar će prekinuti terapiju i reagovati u skladu sa situacijom.
  • Prije ulaska u komoru pacijenti ne smiju biti gladni. Potrebno je unijeti u organizam dovoljnu količinu tečnosti. Neophodno je primijeniti svoju redovnu terapiju.
  • Zbog mogućeg pada nivoa šećera u krvi tokom HBO tretmana kod dijabetičara, zabranjeno je primanje insulina 1 sat prije terapije.

Da li postoje komplikacije tretmana u komori?

Komplikacije u komori mogu biti posljedice povišenog pritiska ili dejstva kiseonika.

Zbog izloženosti povišenom pritisku može doći do barotraume različitih organa (uši, sinusi, zubi, pluća). Izloženost povišenim koncentracijama kiseonika pod pritiskom može dovesti do toksičnog dejstva kiseonika na CNS ili pluća. Može doći i do miopije koja je prolaznog karaktera.

Da li se tretman može koristiti u prevenciji kao i u kozmetičke svrhe?

Kada je tretman kiseonikom lijek izbora, kada je dopunski, i da li se može koristiti i u prevenciji kao i u kozmetičke svrhe?

  • HBO terapija je lijek izbora kod gasne gangrene, trovanja ugljen-monoksidom i dekompresione bolesti. U tim slučajevima hiperbarična oksigenacija spašava život.
  • Za mnoge druge bolesti HBO terapija se primjenjuje kao dopunska, zajedno sa drugim lijekovima i medicinskim procedurama. U medicini je neophodan multidisciplinarni pristup pacijentu i njegovom liječenju kao i upotreba više terapijskih procedura i medikamenata da bi se postigao zadovoljavajući rezultat. HBO terapija tu ima veliki značaj kod komplikacija dijabetesa, hroničnih rana, problema sa cirkulacijom, infekcija kostiju, gangrene, gdje se uz medikamentoznu i hiruršku terapiju značajno smanjuje vrijeme zarastanja, smanjuje broj amputacija, poboljšava kvalitet života. Ubrzava se proces rehabilitacije nakon moždanog udara, kao i nakon određenih operativnih zahvata.
  • Sasvim je sigurno da HBO tretmani imaju svoje mjesto i u prevenciji kod zdravih ljudi i kod sportista. Poboljšava opšte psiho-fizičko stanje i sve češće se primjenjuje u tretiranju menadžerske bolesti. HBO tretmani se kod sportista primjenjuju u cilju redukcije otoka i bola u akutnoj fazi, ubrzavanje zarastanja nakon fraktura kostiju i povreda mekih tkiva a naročito u cilju ubrzavanja oporavka uslijed iscrpljenosti i što bržeg povratka aktivnom treningu.
  • Što se tiče primjene u kozmetici, HBO tretman se koristi zbog uticaja na ćelijski metabolizam, ubrzane sinteze kolagena i poboljšanja elastičnosti kože. Hiperbarična oksigenacija je danas neodvojivi dio anti aging medicine.

Da li svako može da koristi HBO tretman?

- NE!

HBO tretman je veoma bezbjedan za primjenu ali postoje apsolutne i relativne kontraindikacije za hiperbaričnu oksigenaciju.

Apsolutne kontraindikacije:

  • Nesanirani pneumotoraks
  • Određene vrste lijekova: citostatici (bleomicin, cisplatin, doksorubicin), disulfiram, sulfamylon

Relativne kontraindikacije:

  • Asthma, HOBP, bulozne promjene na plućima
  • Infekcije gornjih respiratornih puteva
  • Klaustrofobija
  • Epilepsija
  • Trudnoća
  • Febrilnost
  • Kongenitalna sferocitoza
  • Disfunkcija Eustahijeve tube
  • Prisustvo pejsmejker-a